داستانسرایی در آموزش با گذشت زمان بسیار تغییر کرده است و از رویکرد تنها روایت داستان به صورت شفاهی به سمت نوشتن واقعی آن پیش رفته است. در دوران باستان، انسانها به شدت به کلمات گفتهشده برای آموزش دادن مسائل مهم به یکدیگر متکی بودند. زمانی که افراد داستانها را به صورت شفاهی از نسلی به نسل دیگر منتقل میکردند، این کار به آنها کمک میکرد تا بهتر به یاد داشته باشند و فرهنگشان را در طول نسلها حفظ کنند. قبل از اختراع سیستمهای نوشتاری، این داستانهای کلامی نقش بسیار مهمی در ثبت و حفظ ارزشهای اصلی برای گروههای مختلف انسانی ایفا میکردند. این داستانها تنها جنبه سرگرمی نداشتند، بلکه حاوی اطلاعات ارزشمندی درباره تاریخ، باورها و نحوه عملکرد جوامع بودند.
فرهنگهای مختلف در سراسر جهان روشهای جذابی از داستانسرایی را به عنوان ابزارهای آموزشی به نمایش گذاشتهاند. به عنوان مثال میتوان به جوامع بومی اشاره کرد که سنتهای شفاهی آنها تنها دانش را منتقل نمیکرد، بلکه درک افراد جوان از اینکه چه چیزهایی در زندگی اهمیت دارند را شکل میداد. این داستانها همچنین سبکی بودند که مردم را به هم نزدیکتر میکرد و پیوندهای گروهی را تقویت مینمود. با ظهور سیستمهای نوشتاری، تغییری بنیادین رخ داد. اکنون امکان ثبت داستانها، بازگشت به آنها و حتی بحث دربارهٔ معانیشان فراهم شد. آموزش دچار دگرگونی عمیقی شد، چرا که ناگهان مجموعهای عظیم از دانش در دسترس قرار گرفت که میتوانست مورد مطالعه و پرسش قرار گیرد و برای نسلهای آینده حفظ شود. نوشتار واقعاً همه چیز را در مورد نحوه به اشتراک گذاشتن دانش از یک نسل به نسل دیگر تغییر داد.
بشر از همیشه از تصاویر برای روایت داستانها استفاده میکردهاند، از زمانی که انسانهای اولیه بر روی دیوارهای غار نقاشی میکشیدند و بعداً شروع به قرار دادن تصاویر در کتابها کردند. مطالب تصویری به نحوی بهتر در ذهن ما میمانند. وقتی چیز جدیدی را میخواهیم تدریس کنیم، اضافه کردن عناصر تصویری به دانشآموزان کمک میکند تا موضوع را بهتر درک کنند و به یاد داشته باشند. تصاویر زمینه و سياق اضافی را فراهم میکنند که گاهی اوقات متن به تنهایی قادر به ارائه آن نیست. و بیایید بپذیریم، افرادی که از دیدن چیزها بهتر یاد میگیرند قطعاً از این عناصر تصویری سود بیشتری میبرند. پژوهشها نشان دادهاند که ترکیب کلمات با تصاویر باعث میشود اطلاعات بیشتری در مغز حفظ شود، در مقایسه با زمانی که فقط اطلاعات را میخوانیم یا شنیدهایم و هیچ تصویری همراه آن وجود ندارد.
مطالعات در مورد نحوه یادگیری افراد نشان میدهد که هنگامی که معلمان از تصاویر، نمودارها و سایر محتوای بصری استفاده میکنند، دانشآموزان تمایل دارند توجه بیشتری داشته باشند و عملکرد بهتری در مدرسه از خود نشان دهند. ما این موضوع را دوباره و دوباره در کلاسهای درس سراسر کشور شاهد بودهایم. وقتی معلمان شروع به پخش فیلم به جای صحبت کردن ساده میکنند یا از نمودارهای رنگی برای توضیح مفاهیم پیچیده استفاده میکنند، دانشآموزان علاقهمندتر میشوند و سریعتر چیزها را درک میکنند. در گذشته، معلمان عمدتاً به تخته سیاه و دستنوشتههای چاپی متکی بودند. اما اکنون با ورود این دستگاههای جدید به مدارس، مثل تختههای تعاملی و پخشکنندههای کوچک فیلمی که روی دیوار نصب میشوند، آموزش خیلی جذابتر شده است. آنچه قبلاً تنها نقاشیهای ساده روی کاغذ بود، به تجربههای چندرسانهای تبدیل شده که دانشآموزان را در طول درسها به خوبی درگیر میکند. مدارس به تدریج از روشهای قدیمی آموزش دوری میکنند و سمت سبکی از تدریس حرکت میکنند که بیشتر به آنچه ما در خانه با تلویزیون و کامپیوتر میبینیم شباهت دارد.
با بررسی این عناصر تاریخی، میتوان به بهترین وجه درک کرد که داستانسرایی چه نقشی در تکامل روشهای آموزشی ایفا کرده و چگونه نوآوریهای مداوم، محیطهای یادگیری امروزی را غنیتر میکنند.
پخشکنندههای MP4 با ترکیب کتابهای سنتی با محتویات دیجیتال، در حال تغییر نحوه کار آموزش هستند. دانشآموزان اکنون میتوانند انواع محتوای چندرسانهای را بر روی این دستگاهها دریافت کنند که به ایجاد کلاسهای درس تعاملی کمک میکند و این امر در دنیای فناوری امروزی اهمیت زیادی دارد. وقتی مدارس محتویاتی مانند فیلمها را در کنار متون سنتی به کار میبرند، یادگیری را جذابتر میکند و دانشآموزان را بیشتر درگیر میکند تا اینکه فقط از روی کتاب درسی بخوانند. مطالعات نشان میدهند که وقتی دانشآموزان از ابزارهای یادگیری مبتنی بر MP4 استفاده میکنند، اغلب از کلاسهای خود رضایت بیشتری دارند و مواد درسی را سریعتر درک میکنند. برخی مدارس حتی گزارش دادهاند که پس از معرفی پخشکنندههای MP4 در دروس، نمرات آزمونهای دانشآموزان افزایش یافته است. نتیجه اینکه این گجتهای کوچک فقط اسباببازی نیستند و در واقع به یادگیری مؤثرتر در سراسر موضوعات مختلف کمک میکنند.
استفاده از ماژولهای نمایشگر LCD در کتابهای ویدیویی، نحوه جلب توجه کودکان به داستانهایی که امروزه در مدارس روایت میشود را در حال تغییر داده است. این نمایشگرها به معلمان اجازه میدهند درسهایی ایجاد کنند که در آن دانشآموزان بتوانند بهجای دریافت غیرفعال اطلاعات، بهصورت فعال با محتوا در تعامل باشند. بسیاری از کارشناسانی که روشهای تدریس را مطالعه میکنند، اشاره میکنند که مغز انسان اطلاعات دیداری را بهتر به یاد میآورد و این موضوع باعث میشود این ماژولهای LCD اهمیت زیادی پیدا کنند. من خودم در چندین کلاس درس شاهد بودهام که معلمان گزارش میدادند دانشآموزان در حین استفاده از این نمایشگرهای تعاملی، در طول درسها خیلی بیشتری مشارکت دارند. کودکان از کلیک کردن روی لایههای مختلف اطلاعات یا تماشای انیمیشنهای مرتبط با مباحث درسی هیجانزده میشوند. به نظر میرسد که این فناوریهای نمایشگر در آینده نیز به شکلدهی مجدد به نحوه روایت داستانها و به اشتراک گذاشتن دانش در محیطهای آموزشی سراسر کشور ادامه دهند.
ماژولهای صوتی در ایجاد تجربیات یادگیری چندحسی که میتوانند چندین حس را بهصورت همزمان درگیر کنند، نقش بسیار مهمی ایفا میکنند و این امر برای انواع مختلفی از یادگیرندگان مفید است. وقتی مدارس صدا را در ابزارهای آموزشی خود گنجانده میشوند، در واقع به دانشآموزانی که بهترین یادگیری را از طریق گوش دادن به دست میآورند، کمک میکنند. این موضوع باعث میشود که پردازش اطلاعات برای آنها آسانتر شود و به یادآوری بهتر مطالب در آینده کمک کند. متخصصان علوم شناختی دریافتهاند که ترکیب صدا با تصاویر به مغز ما ضربه واقعی میزند تا موضوعات پیچیده را بهتر درک کنیم. معلمان و طراحان برنامههای درسی هم این موضوع را میدانند و همین دلیل است که بسیاری از محصولات آموزشی جدید امروزه دارای ویژگیهای صوتی داخلی هستند. ما شاهد نتایج قابل توجهی در کلاسهای درسی بودهایم که معلمان بهخوبی از عناصر صوتی در درسهای خود استفاده میکنند. دانشآموزان تمایل دارند مفاهیم را سریعتر درک کنند و اطلاعات را طولانیتر به یاد داشته باشند وقتی که صدا بخشی از ترکیب یادگیری باشد.
کتابهای فلیپ ویدیویی تعادل خوبی بین سبکی برای حمل و جذب فعال دانشآموزان ایجاد میکنند که در کلاسهای درس امروزی بسیار خوب عمل میکند. آنچه این کتابها را ویژه میکند، ترکیب متن معمولی با محتواهای جذاب مانند ویدیوها و انیمیشنهاست که در توضیح مفاهیم دشوار کمک میکنند. معلمان هم از این موضوع خوششان میآید که میتوان کل مجموعه را به راحتی از یک مکان به مکان دیگری منتقل کرد. این امر به معلمان این امکان را میدهد که بسته به نیاز کلاسهای مختلف یا حتی تغییر مکان در حین درس، روش تدریس خود را به راحتی تغییر دهند بدون اینکه از قطار درس خارج شوند.
کتابهای چندصفحهای ویدیویی، محتوای منظم و جامعی فراهم میکنند که به خوبی با برنامههای مختلف مدرسهای هماهنگ میشود. معلمان میتوانند مباحث دشوار را به شیوهای روشن توضیح دهند و از طریق این صفحات ویدیویی که اطلاعات را به صورت منطقی سازماندهی میکنند، دانشآموزان را درگیر نگه دارند. ویژگی خاص این کتابهای ویدیویی در این است که به معلمان اجازه میدهند درسها را با توجه به نیازهای فردی دانشآموزان تنظیم کنند. هر دانشآموز به دلیل ترکیبی از ویدیوها، تصاویر و متون موجود در زمینههای ریاضی، علوم، تاریخ و سایر موضوعات، چیزی را دریافت میکند که بیشترین سازگاری را با خود دارد. این انعطافپذیری به کلاسهای درسی کمک میکند که دانشآموزان با تواناییها و سبکهای یادگیری متفاوتی در آن حضور دارند.
کتابهای فیلمی از جنس چرم عمر بیشتری نسبت به سایر کتابها دارند و دستزنی و استفاده از آنها احساس خوبی ایجاد میکند که این ویژگی آنها را به گزینهای عالی برای تجربیات یادگیری عملی تبدیل میکند. از آنجایی که کودکان میتوانند این کتابها را لمس کنند و با آنها کار کنند، فرصتهای بهتری برای یادگیری فراهم میشود، به ویژه برای کودکانی که از طریق انجام دادن کارها بهتر یاد میگیرند تا اینکه فقط بخوانند یا تماشا کنند. مدارس هم این ویژگی را دوست دارند چون این کتابها به راحتی دچار آسیب نمیشوند. بسیاری از معلمان گزارش دادهاند که دانشآموزان در کلاسهای درس با استفاده از این مواد آموزشی فیزیکی به جای صفحات معمولی، مدت زمان بیشتری تمرکز دارند. به همین دلیل است که مدارس زیادی تمایل دارند در ابتدا هزینه بیشتری را پرداخت کنند، چون میدانند که چیزی را خریداری میکنند که سالها دوام میآورد و همچنان ارزش واقعیای برای رشد دانشآموزان فراهم میکند.
کتابهای ویدیویی جلد سخت واقعاً در کلاسهای درسی که کیفیت اهمیت بیشتری دارد، موفقیتآمیز هستند. آنها محتوایی برجسته ارائه میدهند که دانشآموزان را در طول درس سرگرم نگه میدارد، نه اینکه خستهشان کند. فرمت ویدیویی در آموزش حرفهای نیز بسیار موثر است، بهویژه زمانی که مدرسهها به دنبال چیزی باشند که دوام لازم برای استفاده چندساله را داشته باشد. چه چیز کتابهای جلد سخت را خاص میکند؟ کیفیت ساخت استحکامآمیز و ویژگیهای تعاملی خاصی که معلمان دوست دارند از آنها استفاده کنند. بسیاری از مدیران مدرسه که به دنبال هزینه کردن برای خرید مواد آموزشی جدید هستند، در نهایت این کتابهای ویدیویی را انتخاب میکنند، چون میدانند این سرمایهگذاری در بلندمدت بهخوبی بازگشت دارد. دانشآموزان اطلاعات را با این فرمت بهتر به یاد میسپارند و این همان دلیلی است که امروزه معلمان بیشتری به این روش سویچ میکنند.
کتاب ویدئویی لینن یک گزینه سبک و مناسب را فراهم میکند زمانی که مدارس میخواهند دانشآموزان را برای کار گروهی تشویق کنند. این کتابها واقعاً به گروهها کمک میکنند تا مسائل را به صورت مشترک حل کنند، چرا که همه میتوانند ایدههای یکدیگر را در حین کار روی پروژهها مشاهده کنند. معلمان این کتابها را به ویژه در گروههای کلاسی چهار یا پنج نفره بسیار مفید میدانند. ویژگیای که این کتابها را متمایز میکند، افزایش صحبتهای میان همکلاسیها در جریان درس است. ما شاهد کلاسهایی بودهایم که دانشآموزانی که معمولاً ساکت مینشینند، پس از استفاده دو هفتهای از این کتابهای ویدئویی شروع به مطرح کردن ایدهها کردهاند. نتیجه چیست؟ کیفیت بهتر پروژهها و درگیری بیشتر دانشآموزان در مجموع.
فریمهای عکس دیجیتالی که از آکریلیک ساخته شدهاند بسیار قوی شدهاند و به خوبی میتوانند داستانها را بگویند، چرا که نمایشگرهای درخشنده و جذاب دارند. چیزی که آنها را خاص میکند، این است که تصاویر متحرک را نشان میدهند و داستانها را بهتر از تصاویر ثابت روایت میکنند. معلمان در کلاسهای درس این وسیله را بسیار مفید میدانند، چون دانشآموزان مدت بیشتری توجه میکنند و چیزها را بهتر به یاد میآورند. برای مثال در کلاس تاریخ، به جای اینکه فقط درباره رویدادها بخوانند، کودکان میتوانند خطوط زمانی را در حالی که شکل میگیرند ببینند. همین موضوع در درسهای علوم هم صادق است که مفاهیم پیچیده با نمایشهای انیمیشنی معنایشان آشکار میشود. برخی مطالعات هم این موضوع را تأیید میکنند. یک مقاله که در نشریه تحقیقات فناوری آموزشی منتشر شده بود نشان داد که دانشآموزان اطلاعات را تقریباً 80 درصد بهتر یاد میگرفتند وقتی معلمان درسهای معمولی را با عناصر بصری ترکیب میکردند. پس هرچند همه ممکن است از اول نظر مثبتی نسبت به آنها نداشته باشند، شواهد واقعی وجود دارد که این فریمهای رنگارنگ کاری را انجام میدهند که تختههای سیاه سنتی هرگز نمیتوانستند.
سیستمهای جعبههای ویدیویی که قابل سفارشیسازی هستند، به مدارس ابزارهای انعطافپذیری میدهند تا نیازهای آموزشی خاص خود را برطرف کنند و در عین حال تجربیات یادگیری شخصیتری ایجاد کنند. این سیستمها به خوبی کار میکنند زیرا به انواع مختلفی از یادگیرندگان اجازه میدهند با مطالب به شیوههایی که برایشان مناسب است تعامل داشته باشند و این امکان را فراهم میکنند که کودکان موضوعات را با توجه به شرایط خود کاوش کنند. معلمان مدارسی که از این سیستمها استفاده میکنند، اغلب متوجه روشهای بهتری در تدریس میشوند که منجر به مشارکت فعالتری از سوی دانشآموزان میشود. به عنوان مثال، در مدرسه ابتدایی اسپرینگفیلد، معلمان پس از استفاده از جعبههای ویدیویی قابل سفارشیسازی در دروس روزانه، شاهد افزایش تقریبی ۳۰ درصدی انگیزه در میان دانشآموزان بودند. چیزی که این سیستمها را ارزشمند میکند، توانایی آنها در تطبیق با شرایط مختلف کلاس درس و این امکان است که دانشآموزان واقعاً در شکلدهی به سفر یادگیری خود مشارکت کنند، نه اینکه فقط طبق برنامهای که دیگران تنظیم کردهاند عمل کنند.
افزودن تراشهای صوتی به ابزارهای آموزشی تفاوت بزرگی در کمک به انواع مختلف یادگیرندگان برای دستیابی به نیازهایشان ایجاد میکند. این دستگاههای کوچک امکاناتی مانند بازخورد صوتی، خواندن متن به صورت بلند یا ارائه یادآوریهای مفید را فراهم میکنند که واقعاً به کودکانی که با روشهای سنتی یادگیری دچار مشکل هستند کمک میکند. مدارس در سراسر جهان تحت فشار هستند تا فضاهای کلاس درس را به مکانهای پذیراتری تبدیل کنند، این امر بیشتر از طریق قوانین و راهنماییهای آموزشی که بر اهمیت جامع بودن تأکید دارند، ایجاد شده است. مطالعات اخیر به خوبی نشان دادهاند که این نوع امکانات دسترسی واقعاً کاربردی دارند. مرکز ملی آمار آموزشی دریافته است که وقتی کلاس درس از این فناوریها استفاده میکند، دانشآموزان تمایل بیشتری به مشارکت فعال دارند. یکی از مطالعات حتی افزایش حدود ۶۵ درصدی مشارکت دانشآموزان در کلاسهایی که امکانات لازم فراهم شده بود را گزارش کرده است. وقتی مدارس شروع به استفاده از تراشهای صوتی در مواد آموزشی خود میکنند، فقط دارند قوانین را دنبال میکنند، در عین حال فضاهایی ایجاد میکنند که در آن همه افراد فارغ از چالشهای فردیشان، شانس برابری برای یادگیری مؤثر دارند.
